تغذیه در رشته ورزشی کشتی

۱آبان۱۳۸۷

تغذیه در ورزشکاران کشتی گیر

یک کشتی گیر برای آن که بتواند در یک مسابقه پیروز شود، می باید در بهترین شرایط قرار داشته باشد. بر این اساس دانستن اصول مقدماتی تغذیه و به کارگیری آنها برای چنین فردی، حیاتی خواهد بود.

مهم ترین مطالب قابل ذکر در این رابطه عبارت اند از:

آب :

کمبود آب بدن (دهیدراتاسیون)، دشمن اصلی شماست. زمانی که بدن شما کم آب می شود، حجم خون شما به شدت کاسته می گردد و افت فشار خون رخ می دهد.

در چنین شرایطی خون رسانی به بافت ها به خوبی انجام نمی شود و سلول های بدن مواد مورد نیاز خود را نمی توانند دریافت کنند و مواد دفعی در اطراف آنها تجمع می یابد. این مجموعه ی عوامل، موجب تشدید احساس خستگی می گردد.

مطالعات متعددی تاکنون بر روی این موضوع صورت گرفته و همگی نشانگر آن است که کم شدن آب بدن حتی در مقادیر اندک نیز موجب آسیب رساندن به عملکرد ورزشی و ضعف عضلانی ورزشکار می گردد. زمانی که بدن فرد کم آب می شود، عمل تعریق به سختی انجام می شود.

در این حالت فرد بیشتر در معرض آسیب های ناشی از افزایش دمای داخلی بدن و گرما قرار می گیرد، زیرا بدن انسان با انجام عمل تعریق، بخشی از دمای داخلی را به بیرون رانده و سبب خنک شدن محیط داخلی می گردد.

قابل توجه آن که افزایش دمای محیط داخلی بدن نه تنها موجب بیماری فرد می شود، بلکه می تواند به آسیب های عضلانی، نارسایی کلیوی و حتی مرگ منجر شود.

حدود یک ساعت قبل از ورزش یا مسابقه، ۳-۲ لیوان آب بنوشید و پس از ورزش، مصرف آب میوه های طبیعی را فراموش نکنید.

بنابراین برای نوشیدن آب، منتظر احساس تشنگی نشوید. مصرف مایعات مورد علاقه یا نوشیدنی های ورزشی نیز به شما کمک می کند. البته در صورت عدم دسترسی به این موارد، به مقدار زیاد آب بنوشید. در مرحله ی پس از ورزش، مصرف آب میوه های طبیعی را فراموش نکنید.

حتی اگر تشنه نیستید، حدود یک ساعت قبل از ورزش یا مسابقه، ۳-۲ لیوان آب بنوشید. این کار جلوی تشنگی شما را گرفته و به شما کمک می کند تا شدیدتر و برای مدت طولانی تری به مسابقه پرداخته یا تمرین کنید.

فراموش نکنید اثر بخشی تمرینات سخت و شدید، تنها در صورت وجود ذخایر کافی ومطلوب آب در بدن شما میسر خواهد بود.

املاح معدنی :

برای آن که فعالیت عضلات شما به خوبی انجام شود به میزان متناسبی از الکترولیت ها و مواد معدنی نیاز دارید.

بدن شما در هنگام تعریق برخی مواد معدنی نظیر : سدیم ، پتاسیم ، کلسیم و منیزیم را از دست می دهد که این اتلاف در طی ورزش به دلیل افزایش میزان تعریق، افزایش می یابد. عدم جایگزینی این الکترولیت ها که از طریق عرق و ادرار از دست رفته است، به توان و عملکرد ورزشی شما آسیب می رساند. جالب توجه آن که تحقیقات نشان می دهد که افراد با وزن مطلوب، کمترین میزان تعریق را داشته و بر این اساس الکترولیت کمتری را از دست می دهند.

افراد با وزن ایده آل، کمترین میزان تعریق را داشته و بر این اساس املاح کمتری را از دست می دهند.
در صورتی که از نوشیدنی های ورزشی استفاده می کنید، انواعی را که حاوی الکترولیت ها هستند، انتخاب کنید تا به تأمین نیاز شما به مواد معدنی کمک نماید. البته برای مصرف در حین ورزش، بهتر است نوشیدنی از انواع ایزوتونیک ( نوشیدنی حاوی الکترولیت ها که غلظت آن مشابه خون باشد ) انتخاب شود تا با سهولت بیشتری جذب شده و موجب ناراحتی های گوارشی نگردد. برای آن که انتخاب درستی داشته باشید به برچسب محصول مراجعه نمایید.

کربوهیدرات برای حداکثر ذخیره ی انرژی :

کربوهیدرات مصرفی روزانه ی شما به صورت گلیکوژن در عضلات ذخیره می شود. اگر چه پروتئین و چربی نیز به عنوان منابع انرژی مورد استفاده قرار می گیرند، لیکن کربوهیدرات سریع ترین و به صرفه ترین منبع انرژی بوده و نیازهای فوری انرژی را تأمین می نماید.

برای آن که عضلات شما ذخایر قابل توجهی از این مواد را در خود جای دهند، در طی چند روز قبل از مسابقه میزان کربوهیدرات برنامه ی غذایی خود را افزایش داده و از منابع غنی از کربوهیدرات استفاده نمایید. مواد غذایی غنی از کربوهیدارت شامل : انواع نان ، برنج و سایر غلات ، سیب زمینی ، ماکارونی ، کیک و شیرینی هاست.

در طی چند روز قبل از مسابقه میزان کربوهیدرات برنامه ی غذایی خود را افزایش داده و از منابع غنی از کربوهیدرات استفاده نمایید.برخی متخصصان به ازای هر ساعت فعالیت ورزشی شدید، حدود ۶۰-۳۰ گرم کربوهیدرات را توصیه می کنند.

حال آن که در طی دوره های مسابقات فشرده، به طور معمول، ورزشکار زمان کافی برای مصرف یک وعده ی غذایی مطلوب جهت تأمین نیازهای خود را ندارد.در چنین شرایطی، یک میوه و یک مکمل انرژی زای کربوهیدراته می تواند منبع خوبی از کربوهیدرات، برای ورزشکار باشد

ویتامین ها و آنتی اکسیدان ها :
این سئوال برای بسیاری از ورزش کاران وجود دارد که آیا دریافت مکمل ویتامینی در بهبود عملکرد ورزشی یک کشتی گیر مؤثر بوده و اساساً مورد نیاز می باشد؟

در پاسخ به این سئوال ذکر این نکته لازم است که در صورت دریافت یک برنامه ی غذایی متعادل که حداقل ۵ واحد میوه و سبزی در تنظیم آن در نظر گرفته شده باشد، به احتمال زیاد اکثر ویتامین های اساسی، در حد مورد نیاز دریافت گردیده و مصرف مکمل لزومی نخواهد داشت.

البته کشتی گیران در دوره ی تمرینات فشرده و نیز دوره هایی که قصد کاهش وزن دارند؛ برنامه ی غذایی متعادلی دریافت ننموده و این امر به طور معمول در یک دوره ی زمانی طولانی صورت می گیرد. لذا برای اطمینان از آن که امکان بروز کمبود ویتامینی را در این موارد از بین ببریم، مصرف یک مکمل ویتامینی می تواند مفید باشد.

برای پیشگیری و کاهش ضایعات اکسیداتیو(تخریب) بافت ها، مصرف آنتی اکسیدان هایی مثل ویتامین E و C می تواند مفید باشد.از طرف دیگر انجام فعالیت بدنی سنگین، با افزایش میزان رادیکال های آزاد در خون، به بافت های بدن آسیب وارد می کند. لذا برای پیشگیری و کاهش ضایعات اکسیداتیو بافت ها، مصرف آنتی اکسیدان هایی مثل ویتامین E و C می تواند مفید باشد.

بهترین منبع ویتامین E آجیل و روغن های گیاهی مثل : روغن جوانه گندم، آفتابگردان، بادام، گردو ، فندق ، ذرت و زیتون است.

ویتامین C در سبزیجات و میوه های تازه و بیشتر در مرکبات ( پرتقال ، گریپ فروت، انواع لیمو و نارنگی )، کیوی ، انواع توت، گوجه فرنگی ، فلفل دلمه ای، هندوانه ، طالبی ، توت فرنگی ، سیب زمینی و سبزیجات برگ سبز موجود است.

کراتین برای توان و عملکرد ورزشی بهتر :

کراتین ترکیبی است پروتئینی که در گوشت قرمز و در برخی مواد غذایی دیگر یافت می شود. این ترکیب در بدن، به عنوان ذخیره ی انرژی، برای انجام فعالیت های بدنی به ویژه انواع ورزش های بی هوازی که با شروع تند همراه بوده و نیز حرکات سریع ورزشی نظیر زیرگیری ها در کشتی به کار می رود. برخی از مکمل هایی که در حال حاضر توسط ورزشکاران مصرف می شوند، اساس علمی ندارند. ولی این موضوع در مورد کراتین صادق نیست.

مطالعات علمی متعدد، نشانگر آن است که کراتین موجب افزایش قدرت، اندازه و عملکرد ورزشی می شود. مطالعات بسیاری نیز تأیید کننده ی بی ضرر بودن این ماده می باشند و محققان با به کارگیری این مکمل تحت شرایط کنترل شده، هنوز عوارض جانبی خاصی از این ماده گزارش ننموده اند.

مصرف کراتین باید تحت نظر پزشک یا متخصص تغذیه باشد.این مکمل حدود ۱۵۰ سال است که به مصرف می رسد و نخستین بار توسط پزشکان، برای بهبود عملکرد عضلات و سلول های عصبی استفاده شد. مطالعات بر روی کشتی گیران نشانگر آن بوده که مصرف این ماده، موجب افزایش قدرت بدنی و کاهش درد ناشی از ورزش سنگین می شود.

علاوه بر این ، مصرف کراتین در ورزشکارانی که برنامه ی غذایی کم کالری دارند، به حفظ اندازه و توان عضلات کمک می نماید.

توجه داشته باشید که در مصرف کراتین، باید به توصیه ی متخصص تغذیه یا پزشک عمل نموده و بیش از مقدار تجویز شده میل نکنید، زیرا مصرف بیش از حد آن، تنها دور ریختن پول بوده و ممکن است باعث بروز عوارضی در بدن شود.

توصیه های تغذیه ای برای کشتی گیران :

- هیچ گاه بیش از ۱ کیلوگرم در هفته، وزن خود را کاهش ندهید. با رعایت این میزان استاندارد کاهش وزن، در واقع حداقل کاهش بافت عضلانی را دارید و با کاهش بیشتر ازاین مقدار، اتلاف بافت عضلانی رخ می دهد.

- در صورتی که به دلیل تمرینات سخت و فشرده، در هفته بیش از ۵/۱-۱ کیلوگرم وزن کم کردید، مقدار بیشتری میوه، سبزی و غلات مصرف کنید تا نیاز شما برطرف گردد.

- برای کاهش وزن تنها، به برنامه ی غذایی کاهش وزن اکتفا نکرده و به یاد داشته باشید که انجام فعالیت های هوازی مثل پیاده روی، چربی بدن شما را خواهند سوزاند و انجام تمرینات با وزنه، وزن عضلات شما را افزایش می دهد. بنابراین توأم نمودن این ورزش ها با برنامه ی غذایی، مقدار چربی بدن شما را کم خواهد کرد.

- انرژی مورد نیاز شما، وابسته به اندازه ی بدن شماست. کوچک جثه ترین کشتی گیر نیز حداقل ۱۷۰۰ کیلو کالری انرژی در روز نیاز خواهد داشت و دریافت انرژی کمتر از این میزان، به کاهش وزن فرد منجر می گردد.

- از دریافت مایعات روزانه غافل نشوید و سعی کنید دریافت مایعات شما در حد مطلوب باشد. برای آن که از کم آبی (دهیدراتاسیون) و خستگی زودرس جلوگیری شود، ۵/۱ برابر وزن از دست رفته ی خود، در طی تمرین و مسابقه، آب یا مایعات دیگر بنوشید.

- رژیم غذایی روزانه ی خود را با مشورت متخصصان تغذیه تنظیم کرده و از تمامی گروه های غذایی بهره ببرید. در عین حال به یاد داشته باشید مصرف غلات، سبزی جات و میوه جات به دلیل وجود کربوهیدرات در آنها، برای شما مفید خواهند بود.برای جلوگیری از کم آبی (دهیدراتاسیون) بدن و خستگی زودرس ، ۵/۱ برابر وزن از دست رفته ی خود، در طی تمرین و مسابقه، آب یا مایعات دیگر بنوشید.

- از نوشیدنی هایی استفاده کنید که سریع تر جذب شوند و در عین حال ذخایر انرژی بدن شما را نیز تجدید نمایند. لذا از نوشیدنی های ورزشی که حاوی ۱۷-۱۴ گرم کربوهیدرات در هر لیوان (۲۵۰ میلی لیتر) و مقدار کمی نمک طعام می باشند، مصرف کنید. این نوشیدنی ها علاوه بر تأمین مایعات و مقداری انرژی، املاح معدنی بدن شما را نیز تأمین می کنند.

- پس از وزن کشی، با مصرف مایعات، غذاهای کربوهیدراتی و نوشیدنی های کربوهیدراتی ورزشی، علاوه بر بازسازی ذخایر انرژی از دست رفته ی خود، وضعیت مایعات بدن را بهبود دهید. البته در دریافت این اقلام نیز زیاده روی نکنید تا دچار مشکلات و عوارض گوارشی نشوید.

- در رستوران ها و از بین غذاهای آماده، غذاهایی با چربی کمتر را انتخاب کنید. برای این منظور سس کم چرب و ماست کم چرب انتخاب های خوبی می باشند.

- غذاهای چرب، نظیر: کره، انواع روغن ها و غذاهای سرخ کرده را در برنامه ی غذایی روزانه ی خود به ویژه در روز مسابقات، به مقدار کم مصرف کنید و غذاها را بیشتر به صورت آب پز میل کنید

 

گرداوري و تنظيم :ايرج آرمند پور

نرمش های اصلاحی پشت صاف

1- بایستید. پاها را به عرض شانه از هم دور کنید. دستها را در امتداد شانه قرار دهید تنه را حول محور عمودی بدن بچرخانید.


2- تنه را خم کنید و به طرف جلو گام بردارید با هر گام دستهای خود را به پنجه های پای جلویی برسانید این حرکت را با پای دیگر نیز انجام دهید.


3- بایستید. پاها را از هم دور کنید. به طرف جلو خم شده و دست چپ را به پنجه ی پای راست برسانید. به حالت اولیه بر گردید. با دست دیگر نیز این حرکت را تکرار کنید.


4- چهار زانو روی زمین بنشینید. دو سر پارچه ای را بالای سر به صورت کشیده نگهدارید. تنه خود را حول محور ستون مهره ها به چپ و راست بچرخانید.


5- دو زانو بنشینید و کف هر دو دست را روی زمین بگذارید. تنه را به طرف جلو و پایین حرکت دهید بطوریکه آرنجها کاملاً خمیده شوند. به حالت اولیه بر گردید.




6- دو زانو بنشینید و دستها را بطور کشیده در بالای سر قرار دهید و تنه را به طرف عقب متمایل کنید. همزمان با خم کردن تنه به جلو، سر را به زمین رسانده. دستها را به عقب و بالا حرکت دهید. به حالت اولیه بر گردید.


7- روی زمین بنشینید و زانو ها را بغل کنید. به صورت گهواره به عقب غلت بزنید و سعی کنید زانو را به سینه برسانید. همزمان سر را به طرف سینه حرکت داده و دستها را نیز روی زمین قرار دهید. به حالت اولیه بر گردید.


8- بدن را کشیده، به حالت شنا قرار دهید. با یک پرش به سمت جلو پاها را به میان دستها نزدیک کنید. به حالت اولیه بر گردید. این تمرین را می توان به صورت تک پا نیز انجام داد.


9- زانو بزنید و کف دستها را روی زمین بگذارید. همراه با بالا بردن سر، ستون مهره ها را به سمت پایین حرکت دهید. سپس عکس حرکت یعنی با پایین بردن سر، ستون مهره ها را به سمت بالا حرکت دهید. توجه داشته باشید که در این حرکت قوس کامل ستون مهره ها مورد نظر می باشد.


10- به سینه دراز بکشید. دست راست خود را همراه با پای چپ به طرف بالا حرکت دهید. این حرکت را با دست و پای دیگر نیز انجام دهید. تمرین مذکور را به صورت متوالی اجرا نمایید.


11- به روی شکم بر روی صندلی طوری قرار بگیرید که دستها و پاها به حالت آزاد قرار گیرد. تنه و دستها راهمراه پاها به طرف بالا حرکت دهید. به حالت اولیه باز گردید.


12-  به پشت دراز بکشید. دستها را روی گوش قرار داده و پشت را تا حدودی بلند کنید که کتف ها از زمین جدا شوند. به حالت اولیه باز گردید. این تمرین را تکرار کنید.

گروه آموزشی تربیت بدنی ناحیه سه(ایرج آرمند پورـ آذر رحیمی) ۵/۲/۸۹

4-پشت کج:

انحراف ستون فقرات به یک طرف را پشت کج نامند و غالباً در کودکان و نوجوانان دیده می شود و علت آن در اثر ضعلات و ضعف لیگامنتها و نیز در اثر عادات غلط مانند:دائماً حمل کردن کیف سنگین مدرسه با یک دست و یا غلط نشتن و تکیه دادن بدن به یک طرف می باشد.

می باید دانست کجی ستون فقرات زمانی اتفاق می افتد که نوجوانان وارد دومین مرحله ی رشد طولی بدن (بین 11تا13سالگی) می شوند

از مشخصات ظاهری پشت کج یکی این است که ارتفاع یک شانه بیشتر از شانه دیگر است و دیگر اینکه ارتفاع یک طرف لگن خاصره بیشتر از طرف دیگر است هم چنین فضای بین دست و پهلوی شانه ای که به پایین آویزان است بیشتر از فضای بین دست و پهلوی شانه دیگر است .

در پشت کج لیگامنها و عضلاتی که در قسمت مقعر قرار دارند کوتاه و سفت
می شوند و در مقابل لیگامنت ها و عضلاتی که در قسمت محدب هستند کشش یافته و در ضمن به علت تمایل ستون فقرات به یک طرف به عضلات ÷شت نه تنها چین و چروک دست می دهد بلکه از قدرت توانایی ارتجاعی عضلات پشت کاسته می شود.

اقدامات و پیشگیری های لازم و مناسب برای اصلاح پشت کج عبارتند از:

برای برطرف کردن کجی پشت ابتدا باید تمریناتی به منظور کشش و نرمی عضلات قسمت مقعر انجام شود و سپس تمریناتی جهت تقویت عضلات قسمت محدب و جنبش پذیری خود ستون فقرات.

الف- ایجاد جنبش پذیری در تمام ستون فقرات به کمک خم کردن ستون فقرات به جلو و عقب، طرفین و چرخشی.

ب- کشش عضلات راست کننده ستون فقرات و عضلات مایل شکم که در پشت کج کوتاه می شوند. ج- تقویت عضلات بالاتنه و نیروی ارتجاعی آنها

ضعف های اندام تحتانی

1-            پای صاف

پای صاف در نتیجه ضعف لیگامنتها و عضلات ساق پا و کف پا به ویژه در اثر ضعف قسمت میانی کف پا به نام نیام کف پایی به وجود می آید.به عبارت دیگر اگر قسمتهای یاد شده به علت ناتوانی و ضعف قادر به نگهداری قوس طولی کف پا نباشند.قوس از بین رفته و عارضه کف پای صاف ایجاد می شود.

اگر قوس طولی پا از بین رود وزن بدن در هنگام ایستادن و راه رفتن بر روی پاشنه پا ایجاد می شود که در ضمن درد و خستگی در پاشنه پا ، عضلات مجاور آن نیز دچار خستگی و ضعف می گردند.

اشخاص مبتلا به پای کاملاً صاف علاوه بر احساس درد شدید در پا، نه می توانند درست راه بروند ونه بایستند و عکس العمل عضلات، لیگامنتها و مفاصل پای آنها بسیار کاهش می یابد.

برای تشخیص پای صاف علاوه بر ظاهر مشخص آن بهترین و ساده ترین راه مشاهده اثر کف پا بر روی زمین می باشد. اگر کف پا در گچ، آب و یا استامپ مخصوص قرار دهند و سپس آن را بر روی زمین بگذارند اثر کف پا نشان دهنده وضعیت پاها می باشد.اگر قسمت داخلی پا بر روی زمین دیده نشود و تنها در اثرگذاری قسمت کناری(خارجی) کف پا بر روی زمین دیده شود کف پای طبیعی و نرمال می باشد حال اگر قسمت خارجی کناره کف پا نیز بر روی زمین دیده نشود کف پا دچار گودی است و اگر اثر تمام کف پا بر روی زمین دیده شود کف پا صاف می باشد.

پيشنهاد ات وملاحظات كلي

الف) كاهش وتوازن در تغذيه و ورزش ورعايت شرايط بهداشتي

ب) پرهيز از ايستادن هاي طولاني وجابجايي در وضعيت ايستادن

ج) ) پرهيز ازپوشيدن  كفشهاي نامناسب ( پاشنه بلند و پنجه باريك )

د)خوداري از ضربه وپرش هاي مكرر خصوصا بر روي سطوح سخت

ه)راه رفتن بر روي ماسه و چمن

2-شست کج: (هالوکس و الگوس

 

در این ضعف انگشت شست پا به خارج و به طرف دومین انگشت پا متمایل می شود و در شکل حاد آن انگشت شست یا روی و یا در زیر دومین انگشت پا قرار می گیرد و به دنبال آن قوس عرضی کف پا از بین می رود و سینه پا عرض بیشتری پیدا می کند در مراحل پیشرفته این نقص انگشت شست از ناحیه مفصل ابتدایی به شکستگی دچار می شود و محل این شکستگی به مرور زمان زیاد شده و ورم می کند و در زیر همین قسمت پا پینه بوجود می آید که معمولاً با درد شدید همراه است و این درد به شدت یافتن کجی انگشت شست مربوط است.اگر به موقع و قبل از اینکه کجی شست حالت پیشرفته پیدا کند اقدام شود تمرینات اصلاحی همراه با پرهیز از پوشیدن کفشهای تنگ و باریک می تواند مؤثر واقع شود در غیر این صورت باید به پزشک متخصص رجوع شود تا در صورت لزوم انگشت شست پا را تحت عمل جراحی قرار دهد.

به طور کلی علت کجی شست ها در اثر شکل ساختمان پاها، استعداد ارثی، عفونت مفصلی شست و استفاده از کفش های تنگ یا نوک دار می باشد.در ضمن شست کج با پای پهن ارتباط دارد بدین معنی وقتی پاها پهن می شوند انگشتان شست هم کج می گردد.

3- پای پرانتزی

 

پای پرانتزی نوعی  دیگر از ضعف های پایین تنه می باشد که در آن زانوها از هم فاصله گرفته و فضای پرانتزی یا کمانی از ناحیه قوزک پا تا کشاله ران ایجاد می شود.انی نقص در دوران کودکی به وجود می آید و غالباً کودکان در سن کودکی دارای پاهایی به شکل پرانتز می باشد که با پیشرفت رشد آنها ، این وضعیت بعد از سالهای 4 تا5 سالگی از بین می رود.اگر شکل طبیعی پاها بعد از این سنین در کودک دیده نشود حالت غیرطبیعی آنها در طول دوران رشد تشدید می شود که عوارض خطرناکی به دنبال دارد

در پای پرانتزی چنانچه ذکر شد یک فضای سراسر هلالی از مچ پا تا کشاله ران دیده می شود در حالیکه اگر شخص سالم بایستد که قوزک های پا به هم متصل شوند دو فضای هلالی شکل در ناحیه بالای زانوها و بالای قوزک پا در داخل تشکیل می شود.

علل به وجودآوردن  پاي پرانتزي

        1-ضعف عضلات وليگامنتهاي خارجي پا

2-كوتاهي عضلات وليگامنتهاي داخلي پا

3-  چاقي بيشش از حد

4- راه رفتن بد بر روي لبه خارجي پا

5عادات غلط مثل بد نشسن مداوم به صورت چهار زانو

6- بيماريهاي مختلف مانند  راشيتسم

2-           پاي ضربدري

از علائم اين عارضه آن  است كه زانوها به يكديگر نزديك ومچ پاها از يكديگر فاصله ميگيرند

علل به وجودآوردن  پاي  ضربدري

1-ضعف عضلات وليگامنتهاي داخلي پا

2-كوتاهي عضلات وليگامنتهاي خارجي پا

3-  چاقي بيشش از حد

4- راه رفتن بد بر روي لبه داخلي پا

5عادات غلط مثل بد نشسن مداوم دوزانو نشستن

6- بيماريهاي مختلف مانند  راشيتسم

 

تهیه شده:گروه آموزشی تربیت بدنی ناحیه ۳ (ایرج آرمند پور)

پوكي استخوان چيست؟

پوكي استخوان يا استئوپروز، عبارت از حالتيست كه در اثر تخريب بافت استخواني، توده‏اي استخوان كاهش يافته سرانجام به شكستگي استخوان منجر مي‏شود (تعداد و اندازه‏ي تيغه‏هاي استخواني بافت استخواني كاهش مي‏يابد).
توده‏ي استخواني هر فرد معمولاً در 30 تا 35 سالگي به بيشترين حد خود مي‏رسد. پس از اين سن، كم شدن توده استخوان به صورت يك روند طبيعي آغاز مي‏شود. در واقع با افزايش سن، مقدار استخواني كه تخريب مي‏شود، بيشتر از مقداري است كه ساخته مي‏شود. اگر بتوانيم ساختمان داخلي بافت استخواني را با ميكروسكوپ ببينيم، در حالت طبيعي، شبيه كندوي عسل است كه با تخريب بافت استخواني در اين كندو اندازه‏ي فضاهاي خالي بزرگتر مي‏شود و به عبارتي پوك‏تر مي‏شود. بدين ترتيب، استخوانها نازك و شكننده مي‏شوند، به حدي كه به راحتي و حتي به خودي خود مي‏شكنند.(مخصوصاً در ناحيه سر استخوان ران كه در گودي استخوان لگن جا دارد، ستون مهره‏ها و مچ دست). زمان يائسگي عامل خطر ديگري براي پوكي استخوان است، بطوريكه بعضي، عملاً پوكي استخوان را فقط بيماري دوران يائسگي مي‏دانند. هنگام يائسگي، مقدار هورمون (استروژن) در بدن زنان خيلي كم مي‏شود. پايين آمدن اين هورمون در خون، از دست دادن (استحكام) استخوان و پوكي آن را سبب مي‏شود. پوكي استخوان، بيماري خاموش نيز ناميده مي‏شود، زيرا ممكن است شما متوجه هيچ علامتي نشويد. طي سالها ممكن است استخوانهايتان را از دست بدهيد، اما ندانيد كه پوكي استخوان داريد، تا زمانيكه ناگهان يكي از استخوانهايتان بشكند. بعضي مواقع، وجود برخي از بيماريها مثل پركاري تيروئيد، كم كاري غدد جنسي، آرتريت روماتوئيد، يا مصرف بعضي از داروها مثل كورتن و لووتيروكسين باعث كم شدن قدرت استخوانها و در نتيجه پوكي آنها مي‏شود.

سن شروع وشيوع پوكي استخوان: 
  در زنان پوكي استخوان چهار برابر مردان ديده مي‏شود. در سالهاي بعد از يائسگي، مخصوصاً در سالهاي اول، معمولاً قدرت استخوان با سرعت زيادي كاهش مي‏يابد. سپس اين سرعت كم مي‏شود ولي روند پوكي استخوان ادامه مي‏يابد. زنان، مخصوصاً آنها كه بيشتر از 60 سال دارند بيشترين مبتلايان به پوكي استخوان‏اند. در مردان با افزايش سن، كاهش ناگهاني و عمده‏ي هورمونهاي جنسي، چنان كه در زنان اتفاق مي‏اافتد، پيش نمي‏آيد. كاهش تراكم وقدرت استخوان در آنها خيلي آهسته‏تر اتفاق مي‏افتد. اما در 65 تا 70 سالگي، زنان و مردان با يك سرعت استخوانهاي خود را از دست مي‏دهند.

علائم و عوارض پوكي استخوان:   
چنان كه قبلاً گفته شد، ممكن است دچار پوكي استخوان باشيد، بدون آن كه از بيماري خود اطلاع داشته باشيد. به همين سبب است كه پوكي استخوان ”بيماري خاموش“ و يا ”بيماري بي‏سر و صدا“ ناميده مي‏شود. در مراحل اوليه‏ي بروز پوكي استخوان، علائم آن به ندرت ظاهر مي‏شود، كه اين ظاهر نشدن علائم تشخيص بيماري را دشوار مي‏كند.
پوكي استخوان در مراحل بعدي موجب بروز مسائل زير مي‏گردد:
- شكستگي خود به خود يا با كمترين ضربه بر استخوانها مخصوصاً در نواحي ران و لگن، كمر و ستون مهره‏ها كه غالباً اين اولين علامت است.
- كمر درد شديد در نقطه‏اي خاص كه نشانه شكستگي ست.
- قوز پشت كه موجب انحناي پشت يا قوز درآوردن مي‏‎شود.
- كوتاه شدن قد.
بعضي از محققان عقيده دارند افتادن دندانها در سالهاي بالا نيز ناشي از همين پوكي استخوان است
از نمونه‏هاي شكستگيهاي خود به خودي اين است كه شايد روزي كه فرد خم مي‏شود تا ساك خريد روزانه‏اش را بردارد و به خريد برود، دردي شديد در پهلويش احساس مي‏كند و بعداً متوجه مي‏شود كه دنده‏اي شكسته دارد. وقتي بيماري خيلي شديد باشد، فشارهاي خفيفي مثل خم شدن به جلو، بلند كردن جاروبرقي، عطسه يا سرفه كردن مي‏تواند باعث شكستگي مهره شود. شكستگيهاي ناحيه لگن، معمولاً در اثر افتادن و سقوط كردن فرد رخ مي‏دهند. اين شكستگي‏ها در بين شكستگيهاي ديگر از همه بدتر است، زيرا مي‏تواند حتي خطر مرگ در پي داشته باشد. نيمي از افرادي كه هم زنده مي‏مانند معمولاً تا آخر عمر عليل بوده، چنانچه نمي‏توانند بدون مراقبت دايمي آشنايي يا پرستاري زندگي كنند و براي همه‏ي عمر به عصا يا چهار پايه‏هاي مخصوص راه رفتن افراد معلول (واكر) نياز دارند.
كوتاه شدن قد، روند طبيعي افزايش سن است، ولي چنانچه كاهش قد قابل توجه بيش از 5/2 سانتي‏متر باشد(نسبت به 20 سالگي)، ممكن است همين، اولين علامت پوكي استخوان باشد.
به هر ترتيب چنانچه بيش از يكي از علائم بالا در شما هست حتماً به پزشك مراجعه كنيد. به خاطر داشته باشيد كه ممكن است هيچ علامتي مشاهده نشود ولي به پوكي استخوان دچار شده باشيد. پس بهترين راه، پيشگيري از بروز پوكي استخوان است.
 
عوامل مستعد كننده پوكي استخوان كدامند؟
عوامل مستعد كننده‏اي كه قابل كنترل نيستند:
- جنسيت: زنان بسيار بيشتر از مردان به پوكي استخوان و شكستگي ناشي از آن دچار مي‏شوند.( در واقع 4 برابر آقايان). زيرا زنان از ابتدا تراكم استخوان كمتري دارند و بيشتر هم عمر مي‏كنند.
- سن: با افزايش سن احتمال بروز پوكي استخوان بيشتر مي‏شود.
- شروع يائسگي: استروژن هورمون زنانه‏اي است كه از كاهش توده‏ي استخوان جلوگيري مي‏كند. توليد استروژن در تخمدانها بعد از يائسگي متوقف مي‏شود، در نتيجه، از دست رفتن توده‏ي استخوان تسريع مي‏شود. زناني كه يائسگي زود رس دارند (قبل از 45 سالگي)، مانند بانواني كه تخمدانهاي آنها را با جراحي برداشته‏اند بيشتر در معرض ابتلا به پوكي استخوان‏اند.  
- سابقه‏ي خانوادگي: وراثت بر مقدار استخوانهاي شما و سرعت از دست دادن آنها تأثير دارد، اگر مادر شما شكستگي لگن يا مهره، ساعد و... داشته باشد، احتمال ابتلاي شما به شكستگي 2 برابر افراد ديگر است.
- استخوان‏بندي ظريف و كوچك: بانواني كه داراي استخوانهاي كوچك بوده، كوتاه قد و يا لاغراند، به خاطر وجود توده‏ي استخواني كمتر، مستعد بروز پوكي استخوان‏اند.
- نژاد: بانوان اروپايي شمالي يا افراد ساكن آسياي جنوب شرقي، بيشتر در معرض ابتلا به پوكي استخوان‏اند.
- بعضي از بيماريها: بيماريهايي نظير بيماري تيروئيد، پاراتيروئيد، غدد جنسي، و غدد فوق كليوي مي‏توانند به پوكي استخوان منجر شوند.
عوامل خطري كه مي‏توانيد آنها را كنترل كنيد:
- وزن: وزن كم بانوان بسيار لاغر باعث كم شدن قدرت استخوان هم مي‏شود (زناني كه داراي اضافه وزن‏اند، معمولاً در معرض خطر نيستند ولي احتمال ابتلا به ناراحتي‏هاي ديگر در آنها زيادتر است.)
- ورزش نكردن: فعاليت نداشتن، كاهش توده‏هاي استخوان را تسريع مي‏كند. ورزش مناسب به افزايش مقدار استخوان و سلامت بيشتر شما كمك مي‏كند.
- كمبود كلسيم در برنامه‏ي غذايي: كلسيم استخوانها را قدرتمند مي‏كند. اگر به قدر كافي كلسيم مصرف نمي‏كنيد بدن شما سلولهاي استخواني را تخريب مي‏كند تا كلسيم مورد نياز خود را از آنها به دست آورد.
- سيگار كشيدن: زناني كه سيگار مي‏كشند بيشتر از آنها كه سيگار نمي‏كشند به پوكي استخوان (و ساير بيماريها) دچار مي‏شوند.
عوامل خطر ديگر:
اين عوامل عبارتند از:
بعضي داروهاي تجويزي نظير كورتن كه در درمان آرتوروز و آسم استفاده شود ( از دكتر خود در اين مورد سئوال كنيد). 
- برنامه‏ي غذايي پر پروتئين
- كمبود ويتامين دي
آيا مي‏توان پوكي استخوان را تشخيص داد؟
معاينه جسماني:
معاينه وسابقه‏ي پزشكي كمك مي‏كند تا مشخص شود آيا در معرض پوكي استخوان هستيد يا نه؟ پزشكتان مي‏تواند به شما كمك كند تا برنامه‏ي پيشگيري براي خود تعيين كنيد
پرتوهاي X و عكسهاي راديولوژي:
معمولاً براي تشخيص پوكي استخوان از راديولوژي استفاده نمي‏شود، ولي گاهي اوقات، وقتي به دلايل ديگري عكس راديولوژي گرفته مي‏شود، پوكي استخوان را كه نسبتاً زياد باشد هم در فرد مشخص مي‏كنند.
آزمايشهاي سنجش تراكم استخوان
انجام اين آزمايشها فعلاً براي تشخيص و پي‏گيري درمان پوكي استخوان، دقيقترين روش است. اطلاعات لازم را از پزشكتان بپرسيد. اين آزمايش؛ معمولاً، 3 تا 5 سال يك بار تكرار مي‏شوند تا روند پوكي استخوان و احتمالاً درمان آن مشخص شود. همراه اين آزمايش براي بار اول، معمولاً يك سري آزمايشهاي عمومي هم از فرد گرفته مي‏شود تا از سلامتش اطمينان يابند. به هر حال به ياد داشته داشته باشيد كه تشخيص پوكي استخوان خيلي ساده نيست و در بيشتر موارد وقتي تشخيص داده مي‏شود كه فرد پوكي استخوان چيست؟

پوكي استخوان يا استئوپروز، عبارت از حالتيست كه در اثر تخريب بافت استخواني، توده‏اي استخوان كاهش يافته سرانجام به شكستگي استخوان منجر مي‏شود (تعداد و اندازه‏ي تيغه‏هاي استخواني بافت استخواني كاهش مي‏يابد).
توده‏ي استخواني هر فرد معمولاً در 30 تا 35 سالگي به بيشترين حد خود مي‏رسد. پس از اين سن، كم شدن توده استخوان به صورت يك روند طبيعي آغاز مي‏شود. در واقع با افزايش سن، مقدار استخواني كه تخريب مي‏شود، بيشتر از مقداري است كه ساخته مي‏شود. اگر بتوانيم ساختمان داخلي بافت استخواني را با ميكروسكوپ ببينيم، در حالت طبيعي، شبيه كندوي عسل است كه با تخريب بافت استخواني در اين كندو اندازه‏ي فضاهاي خالي بزرگتر مي‏شود و به عبارتي پوك‏تر مي‏شود. بدين ترتيب، استخوانها نازك و شكننده مي‏شوند، به حدي كه به راحتي و حتي به خودي خود مي‏شكنند.(مخصوصاً در ناحيه سر استخوان ران كه در گودي استخوان لگن جا دارد، ستون مهره‏ها و مچ دست). زمان يائسگي عامل خطر ديگري براي پوكي استخوان است، بطوريكه بعضي، عملاً پوكي استخوان را فقط بيماري دوران يائسگي مي‏دانند. هنگام يائسگي، مقدار هورمون (استروژن) در بدن زنان خيلي كم مي‏شود. پايين آمدن اين هورمون در خون، از دست دادن (استحكام) استخوان و پوكي آن را سبب مي‏شود. پوكي استخوان، بيماري خاموش نيز ناميده مي‏شود، زيرا ممكن است شما متوجه هيچ علامتي نشويد. طي سالها ممكن است استخوانهايتان را از دست بدهيد، اما ندانيد كه پوكي استخوان داريد، تا زمانيكه ناگهان يكي از استخوانهايتان بشكند. بعضي مواقع، وجود برخي از بيماريها مثل پركاري تيروئيد، كم كاري غدد جنسي، آرتريت روماتوئيد، يا مصرف بعضي از داروها مثل كورتن و لووتيروكسين باعث كم شدن قدرت استخوانها و در نتيجه پوكي آنها مي‏شود.

سن شروع وشيوع پوكي استخوان: 
  در زنان پوكي استخوان چهار برابر مردان ديده مي‏شود. در سالهاي بعد از يائسگي، مخصوصاً در سالهاي اول، معمولاً قدرت استخوان با سرعت زيادي كاهش مي‏يابد. سپس اين سرعت كم مي‏شود ولي روند پوكي استخوان ادامه مي‏يابد. زنان، مخصوصاً آنها كه بيشتر از 60 سال دارند بيشترين مبتلايان به پوكي استخوان‏اند. در مردان با افزايش سن، كاهش ناگهاني و عمده‏ي هورمونهاي جنسي، چنان كه در زنان اتفاق مي‏اافتد، پيش نمي‏آيد. كاهش تراكم وقدرت استخوان در آنها خيلي آهسته‏تر اتفاق مي‏افتد. اما در 65 تا 70 سالگي، زنان و مردان با يك سرعت استخوانهاي خود را از دست مي‏دهند.

علائم و عوارض پوكي استخوان:   
چنان كه قبلاً گفته شد، ممكن است دچار پوكي استخوان باشيد، بدون آن كه از بيماري خود اطلاع داشته باشيد. به همين سبب است كه پوكي استخوان ”بيماري خاموش“ و يا ”بيماري بي‏سر و صدا“ ناميده مي‏شود. در مراحل اوليه‏ي بروز پوكي استخوان، علائم آن به ندرت ظاهر مي‏شود، كه اين ظاهر نشدن علائم تشخيص بيماري را دشوار مي‏كند.
پوكي استخوان در مراحل بعدي موجب بروز مسائل زير مي‏گردد:
- شكستگي خود به خود يا با كمترين ضربه بر استخوانها مخصوصاً در نواحي ران و لگن، كمر و ستون مهره‏ها كه غالباً اين اولين علامت است.
- كمر درد شديد در نقطه‏اي خاص كه نشانه شكستگي ست.
- قوز پشت كه موجب انحناي پشت يا قوز درآوردن مي‏‎شود.
- كوتاه شدن قد.
بعضي از محققان عقيده دارند افتادن دندانها در سالهاي بالا نيز ناشي از همين پوكي استخوان است
از نمونه‏هاي شكستگيهاي خود به خودي اين است كه شايد روزي كه فرد خم مي‏شود تا ساك خريد روزانه‏اش را بردارد و به خريد برود، دردي شديد در پهلويش احساس مي‏كند و بعداً متوجه مي‏شود كه دنده‏اي شكسته دارد. وقتي بيماري خيلي شديد باشد، فشارهاي خفيفي مثل خم شدن به جلو، بلند كردن جاروبرقي، عطسه يا سرفه كردن مي‏تواند باعث شكستگي مهره شود. شكستگيهاي ناحيه لگن، معمولاً در اثر افتادن و سقوط كردن فرد رخ مي‏دهند. اين شكستگي‏ها در بين شكستگيهاي ديگر از همه بدتر است، زيرا مي‏تواند حتي خطر مرگ در پي داشته باشد. نيمي از افرادي كه هم زنده مي‏مانند معمولاً تا آخر عمر عليل بوده، چنانچه نمي‏توانند بدون مراقبت دايمي آشنايي يا پرستاري زندگي كنند و براي همه‏ي عمر به عصا يا چهار پايه‏هاي مخصوص راه رفتن افراد معلول (واكر) نياز دارند.
كوتاه شدن قد، روند طبيعي افزايش سن است، ولي چنانچه كاهش قد قابل توجه بيش از 5/2 سانتي‏متر باشد(نسبت به 20 سالگي)، ممكن است همين، اولين علامت پوكي استخوان باشد.
به هر ترتيب چنانچه بيش از يكي از علائم بالا در شما هست حتماً به پزشك مراجعه كنيد. به خاطر داشته باشيد كه ممكن است هيچ علامتي مشاهده نشود ولي به پوكي استخوان دچار شده باشيد. پس بهترين راه، پيشگيري از بروز پوكي استخوان است.
 
عوامل مستعد كننده پوكي استخوان كدامند؟
عوامل مستعد كننده‏اي كه قابل كنترل نيستند:
- جنسيت: زنان بسيار بيشتر از مردان به پوكي استخوان و شكستگي ناشي از آن دچار مي‏شوند.( در واقع 4 برابر آقايان). زيرا زنان از ابتدا تراكم استخوان كمتري دارند و بيشتر هم عمر مي‏كنند.
- سن: با افزايش سن احتمال بروز پوكي استخوان بيشتر مي‏شود.
- شروع يائسگي: استروژن هورمون زنانه‏اي است كه از كاهش توده‏ي استخوان جلوگيري مي‏كند. توليد استروژن در تخمدانها بعد از يائسگي متوقف مي‏شود، در نتيجه، از دست رفتن توده‏ي استخوان تسريع مي‏شود. زناني كه يائسگي زود رس دارند (قبل از 45 سالگي)، مانند بانواني كه تخمدانهاي آنها را با جراحي برداشته‏اند بيشتر در معرض ابتلا به پوكي استخوان‏اند.  
- سابقه‏ي خانوادگي: وراثت بر مقدار استخوانهاي شما و سرعت از دست دادن آنها تأثير دارد، اگر مادر شما شكستگي لگن يا مهره، ساعد و... داشته باشد، احتمال ابتلاي شما به شكستگي 2 برابر افراد ديگر است.
- استخوان‏بندي ظريف و كوچك: بانواني كه داراي استخوانهاي كوچك بوده، كوتاه قد و يا لاغراند، به خاطر وجود توده‏ي استخواني كمتر، مستعد بروز پوكي استخوان‏اند.
- نژاد: بانوان اروپايي شمالي يا افراد ساكن آسياي جنوب شرقي، بيشتر در معرض ابتلا به پوكي استخوان‏اند.
- بعضي از بيماريها: بيماريهايي نظير بيماري تيروئيد، پاراتيروئيد، غدد جنسي، و غدد فوق كليوي مي‏توانند به پوكي استخوان منجر شوند.
عوامل خطري كه مي‏توانيد آنها را كنترل كنيد:
- وزن: وزن كم بانوان بسيار لاغر باعث كم شدن قدرت استخوان هم مي‏شود (زناني كه داراي اضافه وزن‏اند، معمولاً در معرض خطر نيستند ولي احتمال ابتلا به ناراحتي‏هاي ديگر در آنها زيادتر است.)
- ورزش نكردن: فعاليت نداشتن، كاهش توده‏هاي استخوان را تسريع مي‏كند. ورزش مناسب به افزايش مقدار استخوان و سلامت بيشتر شما كمك مي‏كند.
- كمبود كلسيم در برنامه‏ي غذايي: كلسيم استخوانها را قدرتمند مي‏كند. اگر به قدر كافي كلسيم مصرف نمي‏كنيد بدن شما سلولهاي استخواني را تخريب مي‏كند تا كلسيم مورد نياز خود را از آنها به دست آورد.
- سيگار كشيدن: زناني كه سيگار مي‏كشند بيشتر از آنها كه سيگار نمي‏كشند به پوكي استخوان (و ساير بيماريها) دچار مي‏شوند.
عوامل خطر ديگر:
اين عوامل عبارتند از:
بعضي داروهاي تجويزي نظير كورتن كه در درمان آرتوروز و آسم استفاده شود ( از دكتر خود در اين مورد سئوال كنيد). 
- برنامه‏ي غذايي پر پروتئين
- كمبود ويتامين دي
آيا مي‏توان پوكي استخوان را تشخيص داد؟
معاينه جسماني:
معاينه وسابقه‏ي پزشكي كمك مي‏كند تا مشخص شود آيا در معرض پوكي استخوان هستيد يا نه؟ پزشكتان مي‏تواند به شما كمك كند تا برنامه‏ي پيشگيري براي خود تعيين كنيد
پرتوهاي X و عكسهاي راديولوژي:
معمولاً براي تشخيص پوكي استخوان از راديولوژي استفاده نمي‏شود، ولي گاهي اوقات، وقتي به دلايل ديگري عكس راديولوژي گرفته مي‏شود، پوكي استخوان را كه نسبتاً زياد باشد هم در فرد مشخص مي‏كنند.
آزمايشهاي سنجش تراكم استخوان
انجام اين آزمايشها فعلاً براي تشخيص و پي‏گيري درمان پوكي استخوان، دقيقترين روش است. اطلاعات لازم را از پزشكتان بپرسيد. اين آزمايش؛ معمولاً، 3 تا 5 سال يك بار تكرار مي‏شوند تا روند پوكي استخوان و احتمالاً درمان آن مشخص شود. همراه اين آزمايش براي بار اول، معمولاً يك سري آزمايشهاي عمومي هم از فرد گرفته مي‏شود تا از سلامتش اطمينان يابند. به هر حال به ياد داشته داشته باشيد كه تشخيص پوكي استخوان خيلي ساده نيست و در بيشتر موارد وقتي تشخيص داده مي‏شود كه فدچار شكستگي شده است. بنابراين بهترين راه، پيشگيري از بيماري پوكي استخوان است.
براي جلوگيري از پوكي استخوان چه بايد كرد؟
1)دريافت كلسيم و ويتامين دي كافي (به قسمت تغذيه مراجعه شود).
2)ترك سيگار
3)داشتن فعاليت فيزيكي مداوم و متعادل (مثلاً حداقل 30 دقيقه پياده‏روي روزانه) براي توضيح بيشتر به قسمت ورزش مراجعه كنيد.
4)خانمهاي يائسه‏اي كه داراي عوامل مستعد كننده‏ي پوكي استخوان هستند و افراد مبتلا به بيماريهاي تيروئيد بايد با پزشك خود در اين باره مشورت كنند.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

پوکی استخوان چيست؟

* حالتی است که در آن استخوان شکننده می شود و با کوچکترين ضربه اي مي شکند.
شکستگي ها عمدتآ در نواحي استخوان ران ، مچ دست و مهره ها مي باشد. البته گاهي اوقات وزن خود افراد نيز مي تواند سبب شکنندگي خودبخودي شود.

افراد مستعد ابتلا به پوکي استخوان

* افراد مسن
* خانم ها در طول 10 سال اول پس از يائسگي
* کسانيکه از داروهاي زير به مدت طولاني استفاده مي کنند:

1. کورتيزون
2. داروهاي ضد انعقاد خون ( مانند هپارين)
3. داروهاي ضد تشنج ( مانند فني توئين، باربيتورات ها)
4. بعضي از داروهاي ادرار آور ( مانند: فورزمايد)

 

* افرادي که از برخي اختلالات هورموني مشخص ، مثل پرکاري و کم کاري تيروئيد ، بيماري کوشينگ و ديابت رنج مي برند.
* افرادي که مجبورند براي مدت طولاني از جاي خود حرکت نکنند.

آيا مبتلا به پوکي استخوان هستيم؟

* غالبآ پوکي استخوان به طور تصادفي و در پي عکسبرداري با اشعه X مشخص مي شود.
* در بسياري از موارد ، تنها علامت پوکي استخوان مي تواند درد پشت ، پس از ايستادن طولاني مدت باشد که با استراحت در بستر به سرعت برطرف مي شود.
* گاهي از اوقات ، هيچ نشانه اي از پوکي استخوان وجود ندارد تا اينکه شکستگي رخ مي دهد.

پوکي استخوان را چگونه مي سنجند؟

تنها آزمايشي که مي تواند براي سنجش استحکام استخوان به کارود ، تراکم سنجي ( دانسيتومتري) است. اين آزمايش مي تواند بر روي مچ دست يا ستون مهره ها انجام گيرد که ارزش تشخيصي هر دو ، يکسان است.
آزمايش سنجش تراکم استخوان بدون درد است و فقط چند دقيقه وقت مي گيرد. در طي آن مقادير کمي از اشعه را از استخوان متراکمتر ، پرتوکمتري را از خود عبور مي دهند. استخوان متراکمتر، پرتوکمتري را از خود عبور مي دهد. اين سنجش پزشک را قادر مي سازد تا ميزان استخواني را که گرفتار پوکي است ارزيابي کند و در نتيجه استحکام استخوان را بسنجد.

براي پيشگيري از پوکي استخوان چه بايد کرد؟

* پزشکان به خانم ها توصيه مي کنند در سنين قبل از يائسگي بطور مرتب سالانه حداقل 1 تا 2 بار آزمايش تراکم استخوان را انجام دهند.
* ويتامين D براي سلامت استخوان ها لازم است. اوقاتي را بيرون از خانه بگذرانيد تا آفتاب بتواند پوست شما را براي ساختن ويتامين D  تحريک کند.

 

* يک رژيم غذايي سر شار از کلسيم بسيار مفيد است. کلسم يکي از اجزاي سازنده استخوان است و غذاي روزانه شما بايد حداقل حاوي 1200 تا 1500 ميلي گرم کلسيم باشد.
* از عواملي چون کشيدن سيگار و نوشيدن زياد قهوه و زندگي بي تحرک که احتمال بروز پوکي استخوان را زياد مي کند پرهيز کنيد.
* ورزش به استحکام استخوان کمک ميکند . در حد اعتدال ورزش هايي چون پياده روي ، دوچرخه سواري] شنا و نرمش را براي خود ترتيب دهيد.

چگونه از شکستگي هاي ناشي از پوکي استخوان جلوگيري کنيم؟

* با پزشک خود براي ارزيابي دقيق خطر ايجاد شکستگي ناشي از پوکي استخوان مشورت کنيد. پزشکتان درمان مناسب را به شما خواهد گفت.
* از زندگي بي تحرک دوري کنيد .

* در روز يک تا دو ساعت راه برويد . اين زمان را مي توان به چند بخش 10 تا 15 دقيقه اي تقسيم کرد.
* از کفش هاي نرم ، مسطح و با تخت لاستيکي استفاده کنيد. ( مانند کفش هاي ورزشي)
* براي پيشگيري از زمين خوردن ، تا حد امکان در مسيرهاي ناهموار و غير مسطح راه نرويد.

* درحمام از پادري هاي لاستيکي که مانع سرخوردن مي شود استفاده کنيد. دستگيره هايي در اطراف وان نصب کنيد تا بتوانيد محکم آنها را گرفته ، تعادل خود را حفظ کنيد.
* از پادري هاي نامطمئن استفاده نکنيد.
* در خانه از صندل هاي دوبندي استفاده نکنيد و کفش راحتي پشت بسته بپوشيد.
* به هنگام حرکت بروي سطوح ليز و لغزنده کاملآ احتياط کنيد.

* از خم کردن بدنتان به سوي جلو خودداري کنيد ( اين حرکت ، فوق العاده خطرناک است زيرا مي تواند باعث شکستگي در مهره هاي پائينتر از ناحيه پشت شود).
* هر روز ورزش هايي را به منظور تقويت عضلات شکم و پشت انجام دهيد . ( نمونه اين ورزش ها را در انتهاي کتابچه ببينيد.)

* از کرست هاي محکم استفاده کنيد و تنها در صورت نياز مبرم آنها را در آوريد.
( به جاي آن مي توان از کمربندهاي کشي نيز استفاده کرد.)

توصيه هايي درباره رژيم غذايي جهت کاهش پوکي استخوان

* مقدار روزانه کلسيمي که مصرف آن توصيه مي شود:

- زنان بالاي 40 سال: 1500 ميلي گرم در روز
- زنان و مردان بالاي 60 سال : 1200 ميلي گرم در روز

* تذکر: افراد چاق بهتر است از غذاهاي کم کالري وپرکلسيم استفاده کنند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ورزش هايي که براي کاهش خطر بروز پوکي استخوان

1) روي دو پنجه پا بايستيد .
2) بدنتان را صاف نگه داريد.
3) يک دست را تا حد امکان بالا برده ، سپس دست دوم را بالا ببريد.
 اين حرکت را 20 مرتبه تکرار کنيد.

1) به پشت دراز بکشيد.
2) نفس عميق بکشيد و دستتان را به تناوب در کنار سرتان بالا برده بکشيد.
3) سعي کنيد همه بدنتان را تا حد امکان بکشيد و براي مدت 5 تا 10 ثانيه در اين حالت باقي بمانيد.

اين حرکت را 20 مرتبه تکرار کنيد.

1) به جلو دراز بکشيد .
2) دو عدد بالش کوچک زير شکمتان قرار دهيد.
3) دست چپ و پاي راست را همزمان بالا ببريد ، سپس دست راست و پاي چپ تان را بالا ببريد.

اين حرکت را 20 مرتبه تکرار کنيد.

1) به پشت دراز بکشيد.
2) دستتان را روي شکمتان قرار دهيد.
3) نفس عميق بکشيد.
4) هر دو پا را همزمان بالا برده ، زانوهايتان را بصورت کشيده نگه داريد.
5) پاهايتان را براي 3 تا 5 ثانيه در اين حالت نگه داريد.

 اين حرکت را 20 مرتبه تکرار کنيد.

منبع:

http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?SSOReturnPage=Check&Rand=0

http://www.tbzmed.ac.ir/

http://publicrelations.tums.ac.ir/

http://www.iranmania.com/

http://www.tafrihi.com/

http://www.parsiteb.com/

http://amin-sport.com/

هرگونه برداشتی از مطالب با ذکر منبع بلامانع است

 

 نهیه شده توسط گروه آموزشی تربیت بدنی ناحیه۳(ایرج آرمند پورـ آذر رحیمی)

 

روشهاي پيشگيري و درمان در علم پزشکي از دير باز تا‌کنون رو به توسعه و رشد بوده و محدود به درمانهاي دارويي نمي‌باشند. توجه به ورزش و فعاليت بدني به عنوان راهکار اصلي پيشگيري و نيز درمان بسياري از بيماريها محسوب شده و عامل ايجاد سلامت عمومي و کاهش سطح ناتواني در جمعيت بيمار مي‌گردد. بسياري از اين بيماريها ، همچون ديابت نوع دوم و بيماريهاي قلب و عروق ، قابل پيشگيري هستند و در جامعه صنعتي امروز ، توجه به ورزش را به عنوان موثرترين عامل پيشگيري در نظر مي‌گيرند.

نرمش و تمرينات بدني ، جز بسيار باارزشي از ورزش است که باعث پيشگيري از بيماري و ناتواني جسمي مي‌شود. الگوي زندگي اگر شامل تمرينات بدني باشد، فوايد طبي چشمگيري به همراه خواهد داشت. يک برنامه مناسب ورزشي سلامت انسان را تضمين مي‌کند و خطر بسياري از بيماريهاي متداول را کاهش مي‌دهد. بنابراين ورزش مرتب مي‌تواند طول عمر را افزايش دهد.

اثرات مفيد ورزش بر بدن انسان

• افزايش حداکثر جذب اکسيژن در بدن.
  
• افزايش کارآيي قلب از طريق حجم خون پمپ شده در يک ضربان.
  
• کاهش تعداد ضربان قلب و کاهش فشار خون.
  
• کاهش عوارض و احتمال مرگ و مير ناشي از نارساييهاي قلبي.
  
• کاهش مقاومت عروقي براي عبور دادن جريان خون.
  
• افزايش جريان خون منطقه‌اي و نقل و انتقال اکسيژن به بافتها.
  
• افزايش توانايي بدن در مصرف اسيدهاي چرب آزاد به عنوان سوبسترا در هنگام فعاليت.
  
• افزايش توليد ليپوپروتئينهاي سنگين (HDL) که براي بدن مفيد هستند.
  
• افزايش و بهبود تحمل بدن در هنگام تمرين.
  
• کاهش و يا از بين بردن چاقي و افزايش قدرت عضلاني.
  
• افزايش توليد اندروفينها که مخدرهاي دروني هستند.
  
• افزايش توليد عرق به هنگام فعاليت که در نتيجه تحمل بدن در برابر گرما بالا مي‌رود.
  
• جلوگيري از استئوپروز يا پوکي استخوان در صورت انجام تمرينات تحمل وزن.
  
• افزايش تحمل گلوکز در بدن.
  
• افزايش تحمل کار بدني و کاهش تنگي نفس در بيماران مبتلا به انسداد مزمن ريه.

 

نقش ورزش در پيشگيري از پوکي استخوان

در برنامه ورزشي مربوط به پيشگيري از استئوپروز نيز بايد نيازها و محدوديتهاي فرد را در نظر گرفت، در بين ورزشها آنهايي که بيشتر به تمرينات بدني تحمل وزن وابسته‌اند غالبا در افزايش حجم استخوان موثر هستند. بنابراين متخصصان طب ورزش بايد ورزشهاي تحمل وزن مانند پياده روي ، گلف و تنيس را براي افراد مستعد استئوپروز توصيه کنند.

 

تاثير ورزش بر ديابت

در بيماران مبتلا به بيماري قند نوع دوم، نياز به انسولين براي سوخت و ساز گلوکز ، بر اثر ورزش کاهش مي‌يابد زيرا در حين ورزش و بعد از آن حساسيت بافت اسکلتي و بافت چربي نيز به انسولين افزايش مي‌يابد و توليد گلوکز کبدي در بدن نيز کمتر مي‌شود. هر گاه بيمار تمرينات بدني منظم را در برنامه عادي زندگي خود قرار دهد، بايد انتظار داشت که نياز او به انسولين کاهش مي‌يابد. ورزش دائمي مي‌تواند از اثرات زيانبار ديابت در زندگي بيمار بکاهد و دستگاه قلبي - عروقي را متناسب سازد.

 

تاثير ورزش بر بيماري هاي قلبي - عروقي

براي فردي که در خانواده‌اش بيماري قلبي - عروقي زودرس سابقه دارد، يک رژيم ورزشي مرتب مي‌تواند احتمال وقوع سکته و ساير حوادث قلبي - عروقي را کاهش دهد. ورزش مرتب باعث بهبود نسبت چربي در سرم خون مي‌شود، مي‌تواند فشار خون را کاهش دهد و اثر ضد فشار خون و ورزش ، مستقل از اثر آن روي کاهش وزن يا تغييرات ناشي از آن در کارآيي اندامها است. تست فشار ورزش بر روي قلب ، براي افرادي که از داروهاي محدود کننده حداکثر ضربان قلب استفاده مي‌کنند، ضروري است.